Hatim duası

Hz. Peygamber’in hatim için öğrettiği tek ve belirli bir dua metni sabit değildir. Mushafların sonuna basılan uzun hatim duası ise bir gelenek metnidir: bilinen tek bir müellifi yoktur ve baskıdan baskıya değişir. Rivayette geçen kısım bundan çok daha kısadır ve kontrol edilebilir. Bu sayfa her metni kaynağıyla ve derecesiyle birlikte verir, doğrulayamadığını ise hiç yayımlamaz.

Rivayette ne var, derecesiyle

Rivayet edilmiş ve sahih olarak değerlendirilmiş

Enes b. Mâlik’in yaptığı

كان أنس بن مالك إذا أشفى على ختم القرآن بالليل أبقّى منه شيئاً حتى يصبح، فيجتمع أهله، فيختمه معهم

كان أنس إذا ختم القرآن جمع ولده وأهل بيته فدعا بهم

Enes b. Mâlik geceleyin hatmi bitirmeye yaklaştığında, sabah olsun da ailesi toplansın diye ondan bir miktar bırakır, sonra hatmi onlarla birlikte tamamlardı. Enes hatmi bitirdiğinde çocuklarını ve ev halkını toplar, onlarla birlikte dua ederdi.

Kaynak: Dârimî, “Fezâilü’l-Kur’ân” 33. Arapça metin islamweb 7491 numaralı fetvadan harfi harfine alınmıştır. Kaynağı aç.

Derecesi: islamweb 113418 numaralı fetva, Dârimî’nin bu Enes rivayetinin Şeyh Hüseyin Selim Esed tarafından sahih kabul edildiğini belirtir. Dikkat: bu bir dua metni değil, bir sahâbînin uygulamasıdır. Belirli bir lafız içermez.

Selefin uygulaması, Hz. Peygamber’den bir hadis değil

Selefin duası

اللهم ارحمني بالقرآن واجعله لي إماما ونورا وهدى ورحمة، اللهم ذكرني منه ما نسيت

Allah’ım, Kur’an ile bana merhamet et, onu bana rehber, nur, hidayet ve rahmet kıl. Allah’ım, ondan unuttuklarımı bana hatırlat.

Kaynak: Metâlibü ülî’n-nühâ, Abbas b. Abdülazîm’den: “Bunu Basra’da ve Mekke’de insanların yaptığını gördüm” sözüyle, Hz. Osman’dan nakledilerek. Arapça metin islamweb 110189 numaralı fetvadan harfi harfine alınmıştır. Kaynağı aç.

Derecesi: Fetva bunu selefin bir kısmından nakledilen bir dua olarak sunar, Hz. Peygamber’e ait bir hadis olarak değil. Peygamber’e ulaşan bir sened verilmez ve iddia da edilmez.

Selefin uygulaması, Hz. Peygamber’den bir hadis değil

Musannef’teki kısa şekli

اللهم اغفر لي بالقرآن، اللهم ارحمني بالقرآن، اللهم اهدني بالقرآن، اللهم ارزقني بالقرآن

Allah’ım, Kur’an ile beni bağışla. Allah’ım, Kur’an ile bana merhamet et. Allah’ım, Kur’an ile bana hidayet ver. Allah’ım, Kur’an ile bana rızık ver.

Kaynak: İbn Ebî Şeybe, el-Musannef, Zeyd b. Ali’den, Ebû Ca‘fer el-Bâkır’dan işiterek. Arapça metin islamweb 110189 numaralı fetvadan harfi harfine alınmıştır. Kaynağı aç.

Derecesi: Bir tâbiîden nakledilmiştir, Hz. Peygamber’den değil. Aynı fetva bunu selefin bu lafızlarla dua ettiğine örnek olarak zikreder.

Köklü bir gelenek; Peygamber’e nispeti kabul görmemiş

Sûre sonlarında getirilen tekbir

الله أكبر لا إله إلا الله والله أكبر الله أكبر ولله الحمد

Allāhü ekber lâ ilâhe illallāhü vallāhü ekber Allāhü ekber ve lillâhi’l-hamd.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Hatim” maddesi (Abdurrahman Çetin). Ansiklopedi bu Arapça metni, bu tür ibarelerin en yaygını olarak aynen verir. Kaynağı aç.

Derecesi: Aynı madde şunu kaydeder: Duhâ sûresinden itibaren sûre sonlarında tekbir getirme işi, yedi kıraat imamından İbn Kesîr’in râvisi Bezzî tarafından Hz. Peygamber’e isnat edilen bir hadis olarak rivayet edilmiştir (Hâkim, III, 304). Ancak münkatı rivayetleri muttasılmış gibi nakletmekle suçlanan Bezzî’nin bu tür rivayetleri muhaddislerce kabul görmemiştir. Uygulama yine de bir gelenek halinde devam etmiş, zamanla tehlîl ve tahmîd cümleleri de eklenmiştir.

Yukarıdaki Arapça metinler, yanlarında bağlantısı verilen kaynaklarda geçtiği şekliyle aynen aktarılmıştır. Türkçe karşılıklar okumaya yardımcı olsun diye tarafımızdan yapılmış sade çevirilerdir, kaynaklardan alınmış resmî meâller değildir.

Kısa cevap

Sabit bir hatim duası metni var mı? Hayır. İki fetva merci bunu açık lafızla söylüyor, aşağıda alıntılandı.
Hatimden sonra dua etmek güzel mi? Evet, ve aileyi toplayarak dua etmenin Enes b. Mâlik’in uygulamasında sahih kabul edilen bir örneği var.
Peki ne okunur? Buradaki kaynaklar, kişinin kendi diliyle ve kendi ihtiyacıyla dua etmesine işaret ediyor. Selefin kullandığı birkaç kısa lafız da senediyle yukarıda.

Sık söylenenler ve kaynakların söylediği

İddia	Kaynaklardaki durum
Hz. Peygamber’in hatim için öğrettiği belirli bir dua metni vardır.	Sabit değil. islamweb 11726 numaralı fetva: “Hz. Peygamber’den sabit olan, hatme mahsus belirli bir dua bilmiyoruz.” IslamQA 37683 ise Şeyh İbn Bâz’ın şu sözünü aktarır: “Bildiğim kadarıyla hatme mahsus belirli bir duanın bulunduğuna dair bir delil yoktur.” islamweb 11726 IslamQA 37683
Kur’an’ı hatmedenin kabul olunacak bir duası vardır.	Zayıf. TDV İslâm Ansiklopedisi bu sözü Hz. Peygamber’e nispetle aktarır ve kaynak olarak Heysemî VII, 172 ile Münâvî, Künûzü’l-hakāik I, 73’ü gösterir, kendi bir derece vermez. islamweb 7491 numaralı fetva ise aynı meseleyi ele alıp şunu söyler: bu, Rasûlullah’tan sahih bir yolla gelmemiştir; bulunabilen en fazlası Taberânî’nin rivayetidir ve Heysemî onun hakkında “içinde Abdülhamîd b. Süleyman vardır, o da zayıftır” demiştir. TDV, Hatim islamweb 7491
Mushafların sonuna basılan uzun hatim duası, asıl hatim duasıdır.	Bir gelenek metnidir ve baskıdan baskıya değişir. islamweb 113418: “Bu konuda ne mushaflarda bulunan dualardan ne de başkalarından belirli bir dua tayin edilmiş değildir.” Aynı fetva, basılı bu duaların nüshadan nüshaya farklılaştığını kaydeder. Metnin bilinen tek bir müellifi ve senedi yoktur. islamweb 113418
Hatim duasından önce üç defa İhlâs sûresi okunur.	Dayanağı bulunmadığı bildirilmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Hatim” maddesi: “Bu duadan önce İhlâs sûresinin üç defa okunmasının bir dayanağının bulunmadığı ve bid‘at olduğu bildirilmiştir” (Zerkeşî, I, 474; İbnü’l-Cezerî, II, 451). TDV, Hatim

Uzun hatim duası neden bu sayfada yok

Hatim duası aradığınızda karşınıza çıkan uzun metin, yüzlerce sayfada çoğunlukla hiçbir kaynak gösterilmeden tekrarlanır. Biz o metni belirli bir müellife, belirli bir kitaba veya bir senede bağlayamadık. Konuyu doğrudan ele alan fetva ise mushaflara basılan duaların nüshadan nüshaya farklılaştığını ve hiçbirinin tayin edilmiş olmadığını söylüyor. Bu sitenin kuralı şudur: bir dua metni, ancak sayfada gösterilen adı belli ve doğrulanabilir bir kaynaktan harfi harfine alınabiliyorsa yayımlanır. Bu metin o şartı karşılamıyor, dolayısıyla burada yok. Bu paragraf da o eksikliğin sessizce geçiştirilmemesi için var.

Bunun tek istisnası, sayfanın en başında verdiğimiz ve TDV İslâm Ansiklopedisi’nin bizzat kendi metninde bastığı tekbir ibaresidir. Onu alıntılayabildik, çünkü adı belli bir kaynakta aynen basılıdır ve aynı kaynak nispetinin neden kabul görmediğini de birlikte açıklar.

Bu sayfa adı geçen kaynakların ne dediğini aktarır. Fetva vermez ve buradaki hiçbir ifade fetva olarak okunmamalıdır. Görüş ayrılığı olan yerlerde taraflar kaynağıyla birlikte verilmiştir; bağlayıcı bir hüküm için bağlı olduğunuz âlime veya fetva merciine başvurun.

Önce hatmi bitirmek

Bir hatim, Kur’an’ın baştan sona bir kez okunmasıdır: Medine mushafında 604 sayfa, 30 cüz, 6.236 âyet. Hatim hesaplayıcı bunu elinizdeki gün sayısına böler ve her günün hangi sûre ve âyette açılıp kapandığını söyler, ki çoğu plan tam bu kısmı atlar. Ayrıca Kur’an’ı Türkçe meâliyle buradan okuyabilir, Kur’an’ın kendi içindeki duaları âyetleri içinde işaretlenmiş halde görebilirsiniz.

Recep hatmi başlangıç ekranı, aynı hesapla.

Hatim hesaplayıcı

Sık sorulanlar

Hatim duası sünnet midir?

Hatimden sonra dua etmeyi buradaki kaynaklar güzel bir uygulama olarak görüyor ve Enes b. Mâlik rivayeti buna bir sahâbî örneği veriyor. Belirli bir lafzın sünnet olması ise ayrı bir iddiadır; islamweb 11726 ve IslamQA 37683 böyle bir lafzın Hz. Peygamber’den sabit olmadığını söylüyor.

Türkçe dua edilebilir mi?

Yukarıda alıntılanan kaynaklar, kişiyi belirli bir metne değil, dünya ve âhiret adına dilediği hayrı istemeye yönlendiriyor ve bunu Arapça ile sınırlamıyor. Kendi amelinizi ilgilendiren bir konuda güvendiğiniz bir âlime danışın.

Sahâbe hatimde ne yapardı?

En iyi belgelenmiş kısım, toplanmaktır. Dârimî, Enes b. Mâlik’in ailesi hazır bulunsun diye okumasının bir bölümünü sabaha bıraktığını, sonra hatmi onlarla tamamlayıp dua ettiğini kaydeder. TDV İslâm Ansiklopedisi ayrıca Abdullah b. Mes‘ûd, Abdullah b. Abbas ve Enes b. Mâlik başta olmak üzere bazı sahâbîlerin hatim dualarına katıldıklarının, aile fertleriyle birlikte hatim duası yaptıklarının rivayet edildiğini belirtir.

İngilizcesi var mı?

Evet. Khatm dua aynı soruyu Arapça fetva literatürü üzerinden ele alır.

Kuran kelime kelime ve günlük okuma alışkanlığı tek ücretsiz uygulamada.